آدرس موسسهتهران، خیابان دکتر شریعتی، خیابان خواجه نصیرطوسی، نرسیده به میدان سپاه ،روبروی کوچه طاهریان ، پلاک 219 (ساختمان شادی)واحد1 تلفن موسسه77615713-021   ، 77644804 - 021

اینستاگرام

 

 

در حال حاضر بيش از 90 کشور جهان بدون خدمت سربازي اجباري، 70 کشور فاقد سربازي و برخي کشورها فاقد ارتش فعال هستند. در بسياري از کشورها، زنان نيز همانند مردان به خدمت سربازي اعزام مي شوند. به عقيده بسياري از دولت ها و ملت ها، مشارکت در خدمت سربازي به نوعي پرداخت هزينه و ماليات امنيت کشور محسوب مي شود.
سوال اساسي اين است که چرا ما در گروه کشورهايي قرار داريم که خدمت سربازي در آن اجباري است؟ چرا کشور جمهوري اسلامي ايران همانند بسياري از کشورهاي جهان که خدمت سربازي را حذف کرده يا طول مدت آن را کاهش داده اند يا اينکه سيستم سربازي حرفه اي را به اجرا درآورده اند، نيست؟ اين سوال و سوالات مشابه ذهن بسياري از جوانان و خانواده ها را به خود جلب مي کند. به طوري که از کارشناسان و متخصصان حوزه نظامي، اين سوالات به طور مداوم در محافل خصوصي و اجتماعي مطرح مي شود. در پاسخ به اين موارد بايد گفت پياده سازي سيستم سربازي حرفه اي قطعا از مزاياي متعددي برخوردار است؛ اما زيرساخت هاي لازم براي پياده سازي اين ساختار بايد فراهم باشد. در حال حاضر موانع بسيار زيادي براي پياده سازي سربازي حرفه اي در کشور وجود دارد که عمده آن موانع به دليل شرايط سياسي، نظامي، منطقه اي و بين المللي است.
مطالعات مختلف نشان مي دهد کشورهايي که خدمت اجباري را برچيده يا آن را کاهش داده اند يا ساختار سربازي حرفه اي را جايگزين خدمت سربازي اجباري کرده اند، بسترهاي نظامي، سياسي و امنيتي لازم را فراهم کرده اند يا مردم و دولتشان در سايه سياه تهديدها و تحريم هاي سياسي قرار ندارند. بسياري از کشورها عضو پيمان هاي نظامي بين المللي هستند، مانند پيمان ناتو، کشورهاي عضو پيمان شانگهاي، متحد و هم قسم شدند که حمله به هريک از کشورهاي عضو، حمله به همه کشورهاي متحد تلقي مي شود و سبب واکنش ناتو عليه کشور متخاصم خواهد شد. دکترين نظامي کشورها، شرايط نبردهاي نامتقارن، تغيير کمربند امنيتي منطقه، شيطنت قدرت ها در منطقه و دروني کردن جنگ و اختلاف در بين مسلمانان، تقويت گروه هاي تروريستي و ... سبب مي شود که امکان وجود تفاهم هاي نظامي محکم و پايدار بين کشورهاي اسلامي که درصد بالايي از جمعيت جهان را تشکيل مي دهند و غني ترين کشورها به لحاظ سرمايه طبيعي و انرژي محسوب مي شوند برقرار نشود. از اين رو به ناچار به ساختار خدمت سربازي سنتي (غيرحرفه اي) در شرايط کنوني بايد بسنده کنيم و سعي در تقويت نيروي نظامي به وسيله تزريق نيروي مردمي آموزش ديده به بدنه نيروهاي مسلح از طريق مراکز آموزش نظامي داشته باشيم؛ چرا که امنيت ملي موضوعي نيست که به سادگي بتوان از کنار آن گذشت يا آن را ناديده گرفت.
اما دغدغه هاي خانواده ها و جوانان را هم نمي توان ناديده گرفت. با وجود اينکه طي سال هاي اخير تلاش هاي بسيار زيادي از جانب مسوولان سازمان وظيفه عمومي و ستاد کل نيروهاي مسلح کشور براي بهينه سازي خدمت سربازي از طريق اجراي طرح هايي چون کاهش نسبي طول مدت خدمت سربازي، ارتقاي شان و منزلت سرباز و سربازي در کشور، افزايش حقوق سربازان، حمايت از نخبگان علمي و پژوهشي مشمول صورت گرفته، اما تجربه نشان داده است هنوز وضعيت موجود با شرايط ايده آل بسيار فاصله دارد و نيازمند تلاش همه جانبه براي خوشايندسازي خدمت سربازي و قابل تحمل تر شدن آن براي جوانان هستيم. يکي از مهم ترين مشکلات جوانان در اين خصوص، به هدر رفتن 2 سال از طلايي ترين اوقات زندگي آنها است. موضوعي که مورد توجه رهبر معظم انقلاب اسلامي نيز بوده و به مسوولان براي رفع اين نقيصه بارها توصيه کرده اند. هرچند تلاش در جهت حفظ امنيت جامعه هم از نظر خداوند سبحان و هم ملت شريف ايران ارزشمند و مقدس تلقي مي شود؛ اما در شرايطي که به شکرانه الطاف الهي و تلاش و جانفشاني مدافعان و مجاهدان کشور در خارج از مرزها، صلح و امنيت کامل در فضاي داخلي فراهم است، دوران خدمت سربازي بايد به دوران کسب مهارت و تجربيات ارزشمند فکري، فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و حرفه اي جوانان تبديل شود.اين نه فقط به نفع جوانان بلکه همه جامعه خواهد بود. به کارگيري سربازان در حوزه هاي تخصصي متناسب با مهارت ها و قابليت هاي علمي و تخصصي، اقتصادي کردن خدمت سربازي در حوزه هاي غيرنظامي از طريق نگرش هاي نوين به اين حوزه همچون سرباز صنعت، سرباز سازندگي، سرباز معلم و ... و به کارگيري بخشي از منافع اقتصادي طرح هاي مذکور براي پرداخت حقوق به سربازان نظامي و حرکت به سمت حرفه اي تر شدن خدمت سربازي، مي تواند نويدبخش آينده اي روشن براي کشور عزيز و جوانان غيور و عزتمندمان باشد.
مقام معظم رهبري مي فرمايند بايد کاري کنيم که يک جوان فکر نکند سربازي باعث اتلاف وقت مي شود؛ ولي متاسفانه اکثر جوانان موقع خدمت سربازي، نگران عقب ماندگي از زندگي و کار و موقعيت خود هستند؛ البته اين موضوع شامل افرادي مي شود که در دانشگاه هاي معتبر درس خوانده اند يا در کنار پدر خود مشغول کار شده اند. متاسفانه برنامه ريزي درستي براي به کارگيري سرباز در نيروهاي مسلح نداريم. به رغم پيشرفت علم و تکنولوژي، به کارگيري سرباز همانند 50 سال پيش است. امروز با به کارگيري يک دوربين مي توان خيلي بهتر از يک سرباز نگهباني داد و مناطق امنيتي را کنترل کرد. متاسفانه در به کارگيري سرباز به عدالت رفتار نمي کنيم و بيشتر به مساوات عمل مي کنيم. تقسيم يک نيروي مهندسي دانشگاه درجه يک مانند شريف، بهشتي، تهران ... با يک فارغ التحصيل در دانشگاه رده پايين، هيچ فرقي ندارد. به همين دليل سرباز احساس خوبي نسبت به خدمت سربازي ندارد. اگر يک فارغ التحصيل مهندسي عمران را در جايي مانند قرارگاه قرب در سدسازي، راه سازي و... استفاده کنيم در سرباز شوق خدمت ايجاد مي شود. چرا بايد يک سرباز در سرحدات همانند يا شبيه يک سرباز در شهر حقوق بگيرد.

چرا براي افرادي که داراي يک فرزند هستند سخت گيرانه عمل مي کنيم و سن کفالت را 60 سال به 70 سال افزايش يا نياز به مراقبت پدر از بيماري سخت را از 35 به 50 افزايش داده ايم؟
چرا افراد تک فرزند را در شهر خود به کار نمي گيريم؟
چرا يک پزشک يا دندانپزشک بايد همانند يک نيروي عادي 21 ماه خدمت کند. آيا اين عدالت است؟
چرا از امريه بايد افراد خاصي استفاده کنند؟ آيا نمي شود تک فرزند يا معاف از رزم از امريه استفاده کنند؟
سربازي مقدس است؛ درحالي که براي افرادي که 8 سال غيبت دارند خريد سربازي فراهم است. آيا نمي شود با يک غيبت مناسب نسبت به فروش خدمت اقدام و پول فروش را صرف سربازي که در سرحدات خدمت مي کند، کرد؟
چرا ما نبايد از فارغ التحصيل مراکز درجه يک دانشگاهي به نحو بهينه استفاده کنيم يا مدت خدمت وي را کاهش دهيم. گاهي اوقات ما تصميمات اشتباه مي گيريم، مانند معافيت نفرات برتر کنکور، مثلا نفر اول شريف با نفر اول رشته ابتدايي هر دو معاف مي شوند يا مانند سه برادري يا چاقي، لاغري و موارد مشابه که اصلا به عدالت نزديک نيست. ما بايد به سربازي که در مرز خدمت مي کند، امتياز بدهيم که با ديدن آموزش ويژه اگر مايل هستند با توجه به کسب تجربه در منطقه بمانند و حقوق دريافت کنند تا بعد از خدمت پس انداز داشته باشند. سربازي که در مرز خدمت مي کند و سختي مي کشد، براي استخدام و جذب در نيروهاي مسلح بايد در اولويت باشد و خانواده سربازاني که در مرز خدمت مي کنند، بايد کاملا در پوشش رفاهي و بهداشتي باشند، البته نبايد ناديده گرفت که کارهايي که براي نخبگان انجام مي شود خوب است؛ ولي کافي نيست.
سربازي به معناي سرباختن يا جانفشاني کردن است آيا ما از سرباز واقعي سربازي استفاده مي کنيم؟

*معاون اسبق مشمولان و امور معافيت هاي سازمان وظيفه عمومي

روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4148 به تاريخ 28/6/96، صفحه 29 (باشگاه اقتصاددانان)

لينک کوتاه به اين مطلب:
magiran.com/n3630777